نهاوند؛ سرزمین سرابها و قلب تپنده کشاورزی غرب کشور
شهرستان نهاوند از دیرباز به عنوان یکی از کهنترین زیستگاههای غرب ایران، پیوندی ناگسستنی با آب و کشاورزی داشته است قرار گرفتن این سرزمین در دامنههای شمالی رشتهکوه زاگرس و برخورداری از چشمههای پرآب،موجب شده تا نهاوند از عهد باستان تاکنون یکی از مهمترین مراکز سکونت، تولید و کشاورزی در منطقه باشد
به قلم اشکان بحیرایی روزنامه نگار
این شهرستان از شمال به تویسرکان، از غرب به استان کرمانشاه،از جنوب به لرستان و از شرق به ملایر محدود میشود.از مجموع مساحت این حوزه،۷۵۷ کیلومتر مربع را اراضی مسطح و بیش از ۱۱۴۵ کیلومتر مربع را ارتفاعات فرا گرفته است؛ارتفاعاتی که منشأ اصلی شکلگیری چشمهها و سرابهای مشهور نهاوند هستند
در میان این سرابها،سراب گاماسیاب جایگاهی ویژه دارد.این چشمه که به عنوان بزرگترین چشمه ایران شناخته میشود،در ۲۰ کیلومتری جنوب نهاوند قرار گرفته و با آبدهی حدود ۴۳۰۰ لیتر در ثانیه و متوسط سالانه ۱۲۵ میلیون مترمکعب،اصلیترین منبع تأمین آب رودخانه گاماسیاب است منشأ این چشمه، یخچالهای طبیعی ارتفاعات گرین است که از چشمههای آهکی دامنههای زاگرس سرچشمه میگیرد و پس از عبور از منطقه،به عنوان یکی از سرشاخههای اصلی کرخه به مسیر خود ادامه میدهد
سراب گیان نیز یکی دیگر از چشمههای مشهور نهاوند است که با آبدهی سالانه حدود ۱۳۰۰ لیتر در ثانیه،در میان جنگلی طبیعی و چشمنواز قرار گرفته و علاوه بر تأمین آب کشاورزی،از مهمترین جاذبههای طبیعی شهرستان به شمار میرود.نزدیکی این سراب به تپه باستانی گیان نیز پیوند دیرینه آب و تمدن در نهاوند را نشان میدهد
سراب فارسبان با آبدهی ۱۶۰۰ لیتر در ثانیه، سراب کنگاور کهنه با دبی حدود ۶۵۰ لیتر در ثانیه و سرابهای بنفشه،گنبد کبود،تازناب، ورازانه و باروداب نیز از دیگر منابع مهم آب طبیعی این شهرستان هستند که در کنار زیبایی طبیعی،نقشی اساسی در پایداری کشاورزی منطقه دارند
همین وفور منابع آبی و خاک حاصلخیز، نهاوند را به یکی از قطبهای اصلی کشاورزی غرب کشور تبدیل کرده است.وجود حدود ۸۰ هزار هکتار اراضی زراعی و باغی و بیش از ۲۰ هزار هکتار باغات،ظرفیت بزرگی برای تولید محصولات کشاورزی در این شهرستان فراهم کرده است. نهاوند سالانه حدود ۱۲۰ هزار تن سیب تولید میکند و در کنار آن، تولید انواع محصولات باغی و زراعی سهم مهمی در اقتصاد منطقه دارد
در این میان، نام نهاوند بیش از هر محصولی با «گشنیز» گره خورده است.این شهرستان با ۵۰۰ هکتار سطح زیر کشت و تولید سالانه ۱۳ هزار تن گشنیز،حدود ۶۰ درصد تولید کشور و ۹۰ درصد تولید استان همدان را به خود اختصاص داده و به عنوان پایتخت گشنیز ایران شناخته میشود.کیفیت بالای محصول، اقلیم مناسب و تجربه دیرینه کشاورزان نهاوندی موجب شده گشنیز این منطقه علاوه بر بازار داخلی،ظرفیت بالایی برای صادرات نیز داشته باشد
در کنار ظرفیتهای کمنظیر آبی، امروز مدیریت منابع آب به یکی از مهمترین دغدغههای شهرستان نهاوند تبدیل شده است. افت سطح آبهای زیرزمینی، افزایش برداشتهای غیرمجاز و فشار مضاعف بر سفرههای آب، زنگ خطری جدی برای آینده کشاورزی منطقه به شمار میرود؛ موضوعی که سالها پیش باعث قرار گرفتن دشت نهاوند در فهرست دشتهای ممنوعه شد. در چنین شرایطی، تسریع در تکمیل سد گرین، ساماندهی چاههای غیرمجاز، توسعه سامانههای نوین آبیاری و جلوگیری از هدررفت منابع آب، دیگر یک انتخاب نیست بلکه ضرورتی حیاتی برای حفظ امنیت آبی و استمرار حیات کشاورزی در این شهرستان محسوب میشود.
با وجود همه ظرفیتهای طبیعی،منابع آبی غنی، خاک حاصلخیز و جایگاه ممتاز کشاورزی، نهاوند همچنان با یک خلأ بزرگ در حوزه توسعه اقتصادی مواجه است؛خلأ صنایع تبدیلی و فناوریهای نوین فرآوری محصولات کشاورزی.بخش قابل توجهی از تولیدات این شهرستان،از گشنیز گرفته تا محصولات باغی بهویژه سیب، همچنان بهصورت خام و بدون ایجاد ارزش افزوده روانه بازار میشود؛مسئلهای که باعث شده سهم واقعی کشاورزان و اقتصاد منطقه از این ثروت عظیم،بسیار کمتر از ظرفیت موجود باشد
امروز مطالبه اصلی مردم و فعالان کشاورزی نهاوند دیگر تنها افزایش تولید نیست؛ بلکه ایجاد زیرساختهایی است که بتواند ظرفیت عظیم آب، خاک حاصلخیز و توان بالای کشاورزی این شهرستان را به اشتغال پایدار و توسعه اقتصادی تبدیل کند. نهاوند با جایگاه ویژه در تولید گشنیز و محصولات باغی، بیش از هر زمان دیگری نیازمند ایجاد شهرک تخصصی زنجیره غذایی، صنایع فرآوری گیاهان دارویی، تولید اسانس گشنیز، سردخانهها و صنایع تبدیلی است؛ ظرفیتی که میتواند این شهرستان را از یک قطب تولید سنتی، به یکی از مراکز مهم فرآوری، بستهبندی و صادرات محصولات کشاورزی و گیاهان دارویی در کشور تبدیل کرده و آیندهای روشنتر برای اقتصاد و جوانان منطقه رقم بزند.
