درگذشت عبدالمجید ارفعی؛ صدای کتیبههای ایران خاموش نشد
در روزگاری که تاریخ، بیش از هر زمان دیگری در معرض روایتهای شتابزده و برداشتهای غیرمستند است، عبدالمجید ارفعی یادآور اصل بنیادین پژوهش تاریخی بود: «تاریخ را باید از متن خواند.» او نه مورخی خطابهگو، بلکه پژوهشگری متنمحور بود که عمر خود را صرف خواندن نشانههای ریز و فرسوده بر گلنوشتههایی کرد که قرنها در سکوت مانده بودند.
ارفعی از معدود ایرانیانی بود که آموزش آکادمیک زبانهای باستانی بینالنهرین را در مراکز معتبر بینالمللی فرا گرفت و توانست خط میخی عیلامی و اکدی را بیواسطه بخواند. همین توانایی تخصصی، او را به یکی از چهرههای کمبدیل مطالعات هخامنشی در ایران تبدیل کرد؛ جایگاهی که نه با شهرت رسانهای، بلکه با سالها کار دقیق پژوهشی به دست آمد.
منشور کوروش؛ ترجمهای به دور از هیاهو
نام ارفعی بیش از هر چیز با ترجمه فارسی منشور کوروش گره خورده است. او نخستین مترجم ایرانی این متن به زبان فارسی بود که ترجمه خود را بر پایه متن اصلی اکدی و با رویکردی زبانشناختی و علمی ارائه کرد.
در سالهایی که منشور کوروش گاه در فضای عمومی با اغراقها و روایتهای احساسی همراه میشد، ارفعی کوشید مرز میان غرور ملی و امانت علمی را حفظ کند. نگاه او نه تقلیلگرایانه بود و نه اسطورهساز؛ بلکه تلاشی بود برای فهم دقیق یک سند تاریخی در بستر زمانه خود.
خوانش الواح هخامنشی؛ کشف ایران اداری
بخش مهمی از فعالیتهای علمی او معطوف به مطالعه و ترجمه الواح عیلامی دوره هخامنشی، بهویژه الواح باروی تختجمشید بود؛ اسنادی اداری که اطلاعات ارزشمندی درباره نظام اقتصادی، پرداخت جیره، دستمزد کارگران، ساختار اداری و شبکه توزیع در امپراتوری هخامنشی ارائه میدهند.
ارفعی نشان داد که عظمت یک امپراتوری فقط در فتوحات نظامی خلاصه نمیشود، بلکه در نظم بایگانی، حسابداری دقیق و ساختار اداری منسجم نیز معنا مییابد. او تاریخ را از دل اعداد، نامها و مُهرها استخراج میکرد؛ جایی که واقعیت، کمتر دستخوش اغراق میشود.
زندگینامه و سوابق علمی
زادروز: ۱۳۱۸، تهران
درگذشت: ۱۴۰۴
تحصیلات: رشته زبانهای باستانی و آشورشناسی، دانشگاه پنسیلوانیا
فعالیت بینالمللی: همکاری پژوهشی با مؤسسه شرقشناسی دانشگاه شیکاگو
تخصصها: زبانهای اکدی و عیلامی، خط میخی، اسناد اداری هخامنشی، تاریخ اقتصادی و اجتماعی ایران باستان
افتخارات و دستاوردها
نخستین مترجم ایرانی منشور کوروش به زبان فارسی
پژوهش و ترجمه هزاران لوح هخامنشی (تختجمشید)
همکاری با سازمان میراث فرهنگی و مراکز پژوهشی ایران
مشارکت فعال در بازگشت و بررسی الواح هخامنشی از مؤسسات خارجی
تألیف و ترجمه مقالات متعدد در حوزه زبانهای باستانی و تاریخ ایران باستان
ویژگیها و روش پژوهش
دقت علمی و وسواس در خوانش متن اصلی
پرهیز از تفسیرهای غیرمستند و ملیگرایانه
تکیه بر مستندنگاری و روش تحقیق دانشگاهی
سادهگویی در عین تخصص، برای آگاهی عمومی جامعه
اهمیت و میراث علمی
فقدان عبدالمجید ارفعی تنها از دست دادن یک استاد نیست؛ بلکه از دست دادن بخشی از حافظه زنده مطالعات زبانهای باستانی و هخامنشی ایران است. او میراث عظیم خود را در ترجمهها، مقالات و شاگردانی که با روش او پرورش یافتهاند به جای گذاشت. متنهایی که او خواند، هنوز سخن میگویند؛ و تا زمانی که پژوهشگری با همان دقت و صداقت سراغ آنها برود، صدای ارفعی خاموش نخواهد شد.
نویسنده: اشکان بحیرایی
منبع: پایگاه خبری آوای گرین
